Dòng ấm đất nung không tráng men (thường gọi là ấm Tử Sa Bát Tràng) ngày càng được nhiều người uống trà tìm mua. Tuy nhiên, mức giá của dòng ấm này hiện khá hỗn loạn, dao động từ vài trăm nghìn đồng trên các sàn thương mại điện tử cho đến hàng triệu, thậm chí cả chục triệu đồng tại làng nghề. Để giúp bạn tránh mua hớ hoặc chọn nhầm hàng kém chất lượng, bài viết này cẩu Gốm Đại Việt sẽ làm rõ mặt bằng giá thực tế, các yếu tố kỹ thuật quyết định giá thành và cách tự kiểm tra một bộ ấm chén Tử Sa chuẩn Bát Tràng.
Ấm chén Tử Sa Bát Tràng
Danh mục
Thực chất, ấm Tử Sa Bát Tràng là dòng ấm được làm từ đất phù sa sông Hồng kết hợp với đất sét và các loại quặng khoáng được khai thác tại các tỉnh phía Bắc như Phú Thọ, Quảng Ninh, Hải Dương. Qua quá trình nghiên cứu, xử lý tạp chất và phối trộn theo công thức riêng của các lò gốm, người thợ Bát Tràng đã tạo ra một loại đất có đặc tính vật lý tương tự như đất Tử Sa: có độ nhám, xốp nhẹ, giữ nhiệt tốt và không tráng men.
Các phân khúc giá thực tế tại làng gốm Bát Tràng
Giá một bộ ấm chén Bát Tràng phụ thuộc lớn vào lượng công sức người thợ bỏ ra và tỷ lệ hao hụt trong lò nung. Mặt bằng giá thực tế tại các xưởng sản xuất hiện nay được chia thành ba phân khúc rõ rệt:
- Phân khúc phổ thông, sản xuất công nghiệp (Từ 250.000đ – 500.000đ/bộ): Đây là dòng sản phẩm phục vụ nhu cầu sử dụng gia đình hằng ngày hoặc làm quà tặng hội nghị số lượng lớn. Một bộ tiêu chuẩn gồm 1 ấm, 6 chén và 7 đĩa lót. Loại ấm này được tạo hình bằng phương pháp đổ khuôn thạch cao hàng loạt. Do làm bằng máy và khuôn có sẵn nên kiểu dáng trăm chiếc đều tăm tắp, thành ấm mỏng, quai và vòi được gắn nhanh bằng keo đất rồi đem nung bằng lò gas công nghiệp. Dòng này có giá rẻ nhưng đất không được lọc quá kỹ, khả năng giữ hương vị trà ở mức trung bình và độ tinh xảo không cao.
- Phân khúc bán thủ công, sửa tay kỹ (Từ 600.000đ – 1.800.000đ/bộ): Đây là phân khúc được đa số người yêu trà tầm trung lựa chọn. Ở mức giá này, thân ấm vẫn được tạo hình bằng khuôn hoặc máy ép quay để đảm bảo độ tròn trịa, nhưng các chi tiết quan trọng như vòi ấm, quai cầm, nắp ấm và họa tiết trang trí bên ngoài đều được người thợ lành nghề trực tiếp sửa và gọt tỉa bằng tay. Chất đất được lọc bỏ hết hạt sỏi nhỏ hay tạp chất hữu cơ để tránh nứt vỡ khi nung. Các họa tiết đắp nổi họa hình tùng, cúc, trúc, mai hoặc bọc đồng quanh miệng ấm được làm tỉ mỉ, không bị lem nhem vết keo đất thừa.
- Phân khúc ấm nghệ nhân, vuốt tay thủ công (Từ 2.500.000đ đến trên 10.000.000đ): Đây là những tác phẩm được làm thủ công hoàn toàn từ khâu luyện đất cho đến tạo hình trên bàn xoay, thường gắn liền với tên tuổi của các nghệ nhân nổi tiếng tại làng nghề. Người nghệ nhân định hình thân ấm hoàn toàn bằng trực giác và kinh nghiệm tích lũy, khiến mỗi chiếc ấm làm ra là một bản duy nhất. Đất dùng cho dòng này là đất khoáng ủ lâu năm trong hầm tối để đạt độ dẻo mịn tối đa. Khi nung, tỷ lệ hỏng, méo mó của ấm vuốt tay rất cao (có khi nung 10 chiếc chỉ đạt được 3, 4 chiếc hoàn hảo). Quy trình chế tác kéo dài và tỷ lệ hao hụt lớn là lý do đẩy giá thành của dòng ấm này lên cao.
Các yếu tố kỹ thuật quyết định giá tiền
Nhiều người thắc mắc tại sao một chiếc ấm trông đơn giản lại đắt hơn chiếc ấm có đắp nổi hoa văn cầu kỳ. Trong nghề làm ấm đất nung, có ba yếu tố kỹ thuật cốt lõi trực tiếp quyết định giá trị sản phẩm:
- Độ khít của nắp ấm: Một chiếc ấm tốt bắt buộc nắp phải khít với miệng. Người thợ phải mài nắp và cổ ấm bằng tay với một loại bột mài chuyên dụng sau khi nung sơ bộ. Độ khít đạt chuẩn giúp giữ hơi nóng không bị thoát ra ngoài quá nhanh và nước không bị rỉ ra từ kẽ nắp khi rót trà.
- Dòng chảy (Đường nước): Thiết kế vòi ấm bên trong phải thông suốt, góc nghiêng của vòi và vị trí đặt quai phải đối xứng hoàn hảo để khi rót, dòng nước chảy ra tròn trịa, mạnh mẽ và ngắt ngay lập tức khi dừng, không bị chảy nhỏ giọt dọc theo vòi ấm.
- Nhiệt độ nung: Đất nung Bát Tràng phải đạt nhiệt độ từ 1150°C đến 1250°C mới đạt độ chín lý tưởng. Nung đủ lửa giúp ấm có độ bền cơ học cao, chịu va đập nhẹ, gõ vào nghe tiếng đanh như kim loại và loại bỏ hoàn toàn các tạp chất có hại trong đất sét tự nhiên.
Kết luận
Tóm lại, mức giá của một bộ ấm chén Tử Sa Bát Tràng dao động từ vài trăm nghìn cho đến vài triệu đồng hoàn toàn phụ thuộc vào phương pháp chế tác và độ tinh xảo của sản phẩm, chứ không có một mức giá chung duy nhất. Khi chọn mua, bạn nên dựa vào nhu cầu sử dụng thực tế và ngân sách của bản thân. Nếu mới tập uống trà, một bộ ấm bán thủ công có giá từ 700.000đ đến 1.200.000đ là vừa vặn để trải nghiệm công năng giữ nhiệt và bắt đầu hành trình dưỡng ấm. Điều quan trọng nhất là cần kiểm tra kỹ các yếu tố kỹ thuật cơ bản như độ khít nắp, dòng chảy và âm thanh của ấm để đảm bảo mua được sản phẩm nung đủ nhiệt, an toàn cho sức khỏe khi sử dụng lâu dài.
Bài viết liên quan
