Bộ ấm chén Bát Tràng men trắng luôn được giới sành trà ưu ái nhờ nét thanh lịch và khả năng tôn lên trọn vẹn màu nước trà óng ả. Dù vậy, nhiều người vẫn ngần ngại chưa dám mua vì sợ dùng dăm ba năm men gốm sẽ bị ố vàng hay ngả sang màu “cháo lòng” cũ kỹ. Thực tế, cốt gốm nung chuẩn lửa của Bát Tràng có đặc tính hoàn toàn khác biệt và không hề dễ “xuống sắc” như nhiều người vẫn nghĩ. Hãy cùng Gốm Đại Việt bóc tách sự thật này và bỏ túi ngay bí quyết giữ bộ ấm chén nhà bạn chục năm vẫn trắng sáng như ngày đầu!
Bản chất lớp men trắng bát tràng chuẩn không bao giờ tự ngả màu
Danh mục
Để trả lời thẳng thắn cho câu hỏi trên: Nếu bạn mua đúng chuẩn ấm chén Bát Tràng chất lượng cao, lớp men trắng sẽ không bao giờ tự nhiên ngả sang màu vàng hay màu cháo lòng theo thời gian.
Vì sao lại khẳng định chắc nịch như vậy? Bí mật nằm ở quá trình chế tác và nhiệt độ nung. Một bộ ấm chén Bát Tràng chuẩn được làm từ đất sét trắng tinh luyện kỹ, phủ một lớp men đặc trưng và phải trải qua lò nung ở nhiệt độ cực kỳ khốc liệt trên 1000 độ C.
Ở mức nhiệt độ “thử vàng” này, cấu trúc đất sét và lớp men bên ngoài xảy ra phản ứng thủy tinh hóa. Nghĩa là, lớp men phủ ngoài đã tan chảy và bám chặt vào cốt gốm, tạo thành một bề mặt trơn láng, cứng cáp và trơ lì với môi trường y hệt như thủy tinh. Do đó, bản thân cấu trúc hóa học của lớp men trắng không hề bị lão hóa, oxy hóa hay tự biến đổi màu sắc theo thời gian. Bạn có để bộ ấm đó 10 năm hay 50 năm thì cốt men vẫn nguyên vẹn sắc trắng ban đầu.
Vậy tại sao thực tế vẫn có những bộ ấm trắng bị ố vàng
Men không tự đổi màu, nhưng không ít gia đình vẫn thấy bộ ấm trắng nhà mình sau một thời gian trông cũ kỹ, xỉn màu và bám vết loang lổ. Chuyện “xuống sắc” này thường đến từ ba thủ phạm quen thuộc dưới đây:
Mua phải hàng chợ, nung thiếu nhiệt
Đây là lý do phổ biến nhất. Thị trường tràn ngập những bộ ấm chén giá rẻ gắn mác Bát Tràng nhưng thực tế lại là hàng trôi nổi, bị cắt bớt công đoạn nung (chỉ đun tầm 800 – 900°C cho tiết kiệm củi lửa).
Do thiếu nhiệt, lớp men không thể thủy tinh hóa hoàn toàn nên bề mặt gốm vẫn còn độ xốp. Xài một dạo, vách men sẽ xuất hiện vô số đường rạn nứt ngầm siêu nhỏ. Nước trà cùng bụi bẩn cứ thế ngấm sâu vào trong xương đất – dân trong nghề gọi là hiện tượng “ngấm men”. Đã bị trà ngấm vào tận cốt đất rồi thì bộ ấm sẽ xỉn màu cháo lòng loang lổ từ bên trong, không có xà phòng hay hóa chất nào tẩy ra nổi.
Màng trà đọng lại lâu ngày trên bề mặt
Thói quen sử dụng cũng là một nguyên nhân lớn. Nước trà chứa hàm lượng tannin cao, khi gặp không khí rất dễ bị oxy hóa rồi đọng lại thành lớp màng màu vàng nâu. Nếu uống xong không chịu rửa ngay, hoặc chuyên đời ngâm xác trà qua đêm, lớp màng này sẽ đóng chặt lên vách men. Lâu dần cặn trà cứ chồng thêm từng lớp, tạo thành vệt ố vàng sẫm ở lòng chén. Lúc này, thứ bị xỉn màu là lớp cặn bẩn bám ngoài, chứ hoàn toàn không phải chất men bị hỏng.
Rửa sai cách làm trầy xước nước men
Thấy ấm chén trắng bị dính cặn, nhiều bác xót ruột vớ ngay miếng bùi nhùi sắt hay miếng nhám rửa bát chà thật mạnh. Vết ố có bay đi, nhưng bề mặt men thủy tinh lại bị cày xước chằng chịt. Những đường xước này khiến bộ ấm mất đi độ bóng bẩy, sần sùi và trở thành ổ chứa cặn trà cho những lần pha sau. Kết quả là bộ ấm nhìn xỉn màu, xơ xác và cũ kỹ đi trông thấy.
Bí quyết giữ bộ ấm chén men trắng luôn trắng sáng như mới mua
Sắm được bộ ấm chén Bát Tràng ưng ý, bạn chỉ cần tạo vài thói quen nhỏ dưới đây là đảm bảo dùng cả chục năm vẫn trắng tinh khôi:
Tráng nước nóng ngay sau khi dùng
Tuyệt đối đừng ngâm bã trà qua đêm. Uống xong, bạn trút sạch bã rồi dội thẳng nước sôi vào tráng nhẹ. Nước nóng sẽ tự động đánh tan cặn trà mà không cần xà phòng. Sau đó, lau lại bằng khăn mềm là ấm lại sạch bong.
Chỉ dùng dụng cụ rửa thật mềm
Lớp men trắng rất dễ lộ vết xước. Bạn nhớ tránh xa búi sắt cọ nồi hay đồ vật nhọn. Chỉ nên chùi rửa bằng tay không, miếng bọt biển hoặc khăn cotton thật mềm.
Tẩy vệt ố bằng mẹo tự nhiên
Nếu lỡ để quên khiến cặn trà bám chặt, đừng dùng hóa chất tẩy rửa mạnh làm hỏng men. Hãy tận dụng ngay đồ trong bếp:
- Chanh tươi và muối hạt: Chà nhẹ hỗn hợp này lên vệt ố, tính axit của chanh sẽ kéo theo cặn trà đi mất.
- Baking soda và kem đánh răng: Trộn sền sệt, bôi lên vết bẩn để 15 phút rồi lấy bàn chải mềm chà nhẹ. Vết ố lỳ lợm đến mấy cũng phải sạch.
Úp khô ở nơi thoáng gió
Gốm trắng rất kỵ ẩm thấp. Rửa xong, bạn nhớ mở nắp, úp ngược ấm chén ở chỗ lộng gió cho khô ráo hoàn toàn rồi mới cất vào tủ.
Kết luận
Tóm lại, ấm chén Bát Tràng men trắng chuẩn sẽ không bao giờ tự ngả màu vàng nếu bạn mua đúng hàng thật nung đủ nhiệt. Những vết xỉn màu thường gặp thực chất chỉ là cặn trà tích tụ lâu ngày hoặc do thói quen cọ rửa mạnh tay làm xước bề mặt men. Chỉ cần bạn đầu tư một bộ trà chất lượng, kết hợp thói quen tráng nước nóng nhẹ nhàng sau khi dùng là ấm sẽ luôn sạch bóng. Hy vọng chia sẻ từ Gốm Đại Việt đã giúp bạn yên tâm rinh ngay một bộ ấm trắng tinh khôi về để trọn vẹn thú vui thưởng trà!
Bài viết liên quan
