Có nên dùng nước rửa chén hàng ngày để rửa bên trong ấm trà Bát Tràng không?

Thưởng trà là nét văn hóa thanh cao của người Việt, trong đó bộ ấm chén Bát Tràng giữ vai trò “linh hồn” quyết định hương vị tuần trà. Để giữ ấm luôn sạch sẽ, nhiều gia chủ có thói quen xịt xà phòng hoặc nước rửa chén trực tiếp vào lòng ấm để chà rửa sau mỗi lần sử dụng. Tuy nhiên, dưới góc độ của dân sành trà và các nghệ nhân gốm, đây lại là sai lầm nghiêm trọng làm hỏng chất gốm cũng như hương vị trà. Hãy cùng Gốm Đại Việt tìm hiểu có nên dùng nước rửa chén hàng ngày để rửa bên trong ấm trà Bát Tràng qua bài viết dưới đây nhé.

Tuyệt đối không dùng nước rửa chén vệ sinh lòng ấm trà

Nghe qua thì có vẻ vô lý, bởi nước rửa chén là chất tẩy rửa quen thuộc trong gian bếp, giúp đánh bay dầu mỡ và vi khuẩn trên bát đũa hàng ngày. Thế nhưng, cốt gốm Bát Tràng – đặc biệt là phần lòng trong tiếp xúc trực tiếp với nước trà – lại mang những đặc tính lý – hóa rất riêng biệt. Việc lỡ tay xịt xà phòng vào chà rửa sẽ mang lại những hậu quả tai hại sau:

Lòng ấm bị ám mùi hóa chất tổng hợp lâu dài

Cho dù chiếc ấm Bát Tràng của bạn là dòng gốm tráng men hay gốm mộc (không tráng men như tử xà, gốm đất đỏ), vách gốm sau khi nung vẫn luôn sở hữu vô số lỗ khí khổng li ti (khe xốp siêu nhỏ). Nước rửa chén chứa lượng lớn hương liệu nhân tạo cùng chất tạo bọt hóa học. Khi bạn cọ rửa xà phòng, các phân tử hóa chất này sẽ dễ dàng chui sâu và bám chặt vào các khe xốp của gốm.

Điều tồi tệ nhất sẽ xảy ra ở lần pha trà tiếp theo: khi bạn dội nước sôi nóng vào ấm, nhiệt độ cao làm giãn nở các lỗ khí khổng, giải phóng toàn bộ mùi xà phòng tổng hợp hòa lẫn vào nước trà. Mùi hóa chất này không chỉ đè bẹp hoàn toàn hương thơm tự nhiên của lá trà, khiến nước trà có vị lạ hắc ngái mà còn cực kỳ khó tẩy sạch dứt điểm.

Đánh bay lớp “cao trà” tích tụ giá trị

Đối với những người mê trà lâu năm, chiếc ấm gốm Bát Tràng (đặc biệt là ấm mộc) càng dùng lâu lại càng có giá trị nhờ lớp “cao trà” (hay còn gọi là màng trà) tích tụ tự nhiên qua hàng trăm lần pha. Lớp màng này được tạo thành từ tinh dầu trà thẩm thấu dần vào thành gốm qua thời gian. Nó giúp lòng ấm càng dùng càng bóng mịn, đồng thời hỗ trợ giữ hương và giúp nước trà pha ra ngày càng đậm đà, tròn vị hơn. Nếu ngày nào bạn cũng mang nước rửa chén ra chà rửa thô bạo, bạn đã vô tình tẩy sạch mất lớp “hồn” quý giá mà chiếc ấm phải mất nhiều năm mới tích tụ được.

Nguy cơ ảnh hưởng xấu tới sức khỏe

Kiểu dáng của ấm trà Bát Tràng thường có vòi sâu, lòng ấm thắt hẹp hoặc có các lỗ vách ngăn lưới gốm. Những chi tiết này rất khó để dội sạch 100% bọt xà phòng nếu chỉ tráng qua bằng nước lạnh thông thường. Việc lượng hóa chất tẩy rửa còn sót lại đọng trong các khe ngách của ấm, ngấm dần vào nước trà nóng và đi vào cơ thể hàng ngày sẽ gây ra những tác động không tốt cho hệ tiêu hóa về lâu dài.

Hướng dẫn vệ sinh ấm trà bát tràng hàng ngày đúng chuẩn nghệ nhân

Bảo quản một chiếc ấm gốm thực ra đơn giản và nhẹ nhàng hơn nhiều so với bạn nghĩ. Bạn hoàn toàn không cần đến bất kỳ chất tẩy rửa hóa học nào, chỉ cần duy trì vài thói quen nhỏ dưới đây ngay sau mỗi lần thưởng trà:

Trút sạch bã trà và tráng bằng nước sôi ngay sau khi dùng

Thói quen tối quan trọng nhất để ấm trà không bị hôi mốc hay đóng cặn lỳ lợm là ngưng việc ngâm xác trà qua đêm. Ngay sau khi thưởng trà xong, bạn hãy trút toàn bộ bã trà ra ngoài. Sau đó, dội trực tiếp nước sôi nóng vào lòng ấm, lắc nhẹ tròn tay rồi đổ đi. Nhiệt độ cao của nước sôi sẽ tự động cuốn trôi cặn trà thừa, diệt khuẩn tự nhiên và làm sạch lòng ấm một cách hoàn hảo mà không để lại bất kỳ mùi lạ nào.

Vệ sinh bằng tay hoặc khăn vải mềm

Đối với vệt trà bám nhẹ quanh miệng ấm hay nắp ấm, bạn chỉ cần dùng tay xoa nhẹ dưới dòng nước ấm hoặc lấy một miếng khăn vải xô mềm lau qua. Tuyệt đối không dùng cọ sắt, miếng nhám cọ xoong nồi hay bất kỳ vật sắc nhọn nào để cọ xát lòng ấm, vì lực cọ cơ học mạnh sẽ cào xước lớp men bóng quý giá hoặc phá hủy bề mặt đất mộc.

Mở nắp và phơi ấm ở nơi thoáng gió

Sau khi tráng sạch bằng nước sôi, bạn hãy mở nắp ấm ra để hơi nước đọng bên trong nhanh chóng bốc đi hết. Úp ngược ấm chén trên giá thoáng gió, có không khí lưu thông tự nhiên cho róc nước hoàn toàn. Tránh việc vừa rửa xong đã vội cất ngay ấm vào tủ kín khi lòng ấm vẫn còn ẩm ướt, vì môi trường bí hơi sẽ sinh ra nấm mốc và mùi hôi rất khó chịu.

Mẹo tẩy vết ố trà lâu năm lành tính không dùng xà phòng

Trường hợp bộ ấm Bát Tràng của bạn cất lâu ngày trong tủ hoặc bị bỏ quên khiến tannin đóng thành các vệt ố vàng lỳ lợm, thay vì vội vàng cầu cứu nước rửa chén, bạn hãy áp dụng các nguyên liệu tự nhiên sẵn có trong bếp:

• Dùng chanh tươi và muối hạt: Bổ đôi quả chanh, rắc một nắm muối hạt to vào lòng ấm. Lấy chính vỏ chanh ấn nhẹ lên lớp muối và xoay tròn xung quanh các vệt ố vàng. Axit citric từ chanh sẽ làm rã mảng bám, kết hợp với hạt muối đóng vai trò như chất cọ xát mềm mại giúp lòng ấm sáng bóng trở lại mà không gây ra một đường xước nào.
• Dùng baking soda kết hợp kem đánh răng: Trộn baking soda với chút kem đánh răng màu trắng và vài giọt nước thành hỗn hợp sệt. Thoa đều hỗn hợp này lên vệt ố vàng và để nguyên 15–20 phút. Sau đó dùng bàn chải đánh răng cũ lông mềm chà nhẹ nhàng rồi tráng lại bằng nước sôi, lòng ấm sẽ trắng sạch tinh tươm như mới rước từ lò Bát Tràng về.

Kết luận

Nói tóm lại, bạn tuyệt đối không nên dùng nước rửa chén hàng ngày để vệ sinh bên trong ấm trà Bát Tràng. Việc chăm sóc một chiếc ấm gốm thực chất là sự trở về với những điều đơn giản nhất: chỉ cần nguồn nước sôi thanh khiết, sự tỉ mỉ tráng rửa ngay sau khi dùng và một khoảng không thoáng gió để phơi ấm. Hy vọng những chia sẻ tận tình từ Gốm Đại Việt sẽ giúp bạn loại bỏ được thói quen rửa ấm sai cách, giữ cho bộ ấm trà của gia đình luôn bền đẹp, lên nước men sáng bóng và trọn vẹn nét thanh tao trong từng tuần trà!