Thưởng trà là nét nghệ thuật thanh cao của người Việt, trong đó bộ ấm chén Bát Tràng giữ vai trò “linh hồn” quyết định hương vị tuần trà. Thế nhưng, nhiều người hụt hẫng khi ấm mới mua về hãm trà đầu tiên lại có mùi đất ngai ngái làm ảnh hưởng đến hương vị tinh khiết. Do chưa hiểu đặc tính của gốm, không ít gia chủ vội dùng xà phòng chà mạnh khiến ấm ám mùi hóa chất hoặc làm hỏng lớp men. Hãy cùng Gốm Đại Việt tìm hiểu nguyên nhân tại sao ấm trà Bát Tràng mới mua về lại có mùi đất và cách xử lý cho hết mùi qua bài viết dưới đây.
Nguyên nhân ấm bát tràng mới thường mang theo mùi đất
Danh mục
Ấm chén Bát Tràng được làm từ đất sét lọc kỹ, qua bàn tay nắn xoa của thợ rồi mới cho vào lò nung ở nhiệt độ cao (thường trên 1000°C). Mặc dù lửa lò giúp cốt gốm đanh và bền chắc, nhưng gốm mới vừa ra lò vẫn dính vài đặc điểm tự nhiên:
- Bụi mịn và cặn khoáng bám lại: Qua bao nhiêu khâu từ nhào đất, xoay chốt, nung nấu cho đến khi đóng hộp vận chuyển, lòng ấm kiểu gì cũng đọng lại vô vô số hạt bụi gốm cực mịn và cặn khoáng thừa.
- Mùi đọng trong các khe xốp li ti: Bản chất đất nung vẫn có độ xốp nhẹ với hàng triệu lỗ khí khổng siêu nhỏ. Khí nóng của lò và mùi đất nguyên bản bị “giam” lại bên trong đó. Mỗi lần ta rót nước sôi vào ấm mới, nhiệt độ nóng làm vách gốm giãn ra, đẩy cái mùi ngai ngái ấy bốc lên rồi quyện thẳng vào nước trà.
Mẹo khai ấm khử mùi đất vừa chuẩn vừa an toàn cho men gốm
Bí quyết xử lý ở đây là không dùng lực hay hóa chất mạnh, mà mình nương theo nhiệt độ để “mở” các lỗ khí ra, rồi dùng mẹo tự nhiên kéo hết bụi bẩn cùng mùi đất từ sâu bên trong ra ngoài.
Luộc ấm với bã trà – Bí kíp “khai ấm” thuộc hàng kinh điển
Đây là cách làm trọn vẹn và được dân sành trà chuộng nhất. Chẳng những thổi bay mùi đất, việc luộc đun còn giúp chiếc ấm “tôi” qua nhiệt (sau này pha nước sôi đùng đùng cũng không sợ nứt) và bắt đầu ngấm hương trà tự nhiên.
- Chuẩn bị: Một cái nồi sạch đủ to để xếp vừa ấm chén, một nhúm trà khô (lấy luôn loại trà bạn hay uống nhất) và chiếc khăn mặt sạch.
- Cách làm từng bước:
- Tráng sơ bộ ấm chén bằng nước lạnh cho trôi hết lớp bụi thô bám ngoài.
- Lót chiếc khăn bông xuống đáy nồi để lúc nước sôi lăn tăn, đồ gốm không bị xê dịch hay va lạch cạch vào đáy nồi.
- Thả ấm chén vào, rắc nhúm trà khô vào lòng ấm cùng xung quanh nồi, rồi chế nước lạnh vào ngập toàn bộ.
- Bắc nồi lên đun lửa vừa. Hễ thấy nước bắt đầu sôi lăn tăn thì hạ lửa xuống mức riu riu.
- Cứ đun liu riu như thế tầm 30 đến 45 phút rồi tắt bếp.
- Lưu ý quan trọng: Đừng vớt ra ngay mà hãy cứ để nguyên bộ ấm ngâm trong nồi nước trà cho tới khi nguội hẳn.
- Kết quả: Sức nóng đun lâu làm giãn các lỗ khí, cuốn sạch bụi mịn và mùi đất ra ngoài. Lượng tinh dầu trà ngấm ngược vào lòng gốm, giúp chiếc ấm sau khi rửa sạch lại tỏa ra mùi thơm trà dìu dịu rất dễ chịu.
Dùng gừng tươi cùng đậu xanh – “Đặc trị” riêng cho dòng ấm mộc
Mấy dòng ấm Bát Tràng không tráng men (như ấm mộc hay ấm tử xà) thường giữ mùi đất đậm hơn bình thường, nhiều khi chỉ dội nước sôi không ăn thua. Lúc này bạn hãy kết hợp gừng tươi với đậu xanh.
- Vì sao hiệu quả: Tinh dầu nóng trong gừng có khả năng át và kéo mùi đất ra khỏi thành ấm. Trong khi đó, hạt đậu xanh gặp nước sôi sẽ nở ra, hút sạch cặn khoáng bẩn còn sót lại.
- Cách làm:
- Thái mỏng một củ gừng rồi đập dập nhẹ cho gừng dễ tiết tinh dầu.
- Bỏ phần gừng này cùng một nắm đậu xanh sống vào thẳng trong lòng ấm.
- Trút nước sôi đầy tràn ấm, đậy nắp lại rồi để ngâm từ 6 đến 8 tiếng (hoặc ngâm qua đêm).
- Sáng hôm sau mở nắp, trút sạch gừng và đậu xanh ra rồi tráng lại ấm vài bận bằng nước sôi. Bạn sẽ thấy mùi đất ngái biến mất hoàn toàn, lòng ấm thơm tho, sạch sẽ.
Mẹo “Tráng nóng – Phơi sương” thuần tự nhiên
Nếu không muốn dùng thêm bất kỳ nguyên liệu nào vì lo làm ảnh hưởng đến chất mộc của gốm, bạn cứ dùng sức nóng của nước và gió để làm sạch.
- Cách làm:
- Đun một ấm nước thật sôi, từ từ rót trực tiếp nước nóng vào lòng ấm rồi tưới đều ra ngoài thân ấm. Cứ làm từ 4 đến 5 lần.
- Úp ngược bộ ấm ở chỗ khô ráo, thoáng gió (hoặc để ngoài trời phơi sương qua đêm) để hơi nước kéo theo mùi đất bốc đi bớt.
- Cứ kiên nhẫn tráng nước nóng rồi đem phơi khoảng 2 đến 3 ngày như vậy, mùi đất sẽ tự nhạt dần rồi mất hẳn.
Kết luận
Thực ra mùi đất ngai ngái ở ấm Bát Tràng mới mua chỉ là đặc tính tự nhiên của đất gốm nung qua lửa, chỉ cần xử lý đúng cách là hết sạch. Thay vì vội vàng dùng xà phòng hay hóa chất tẩy rửa làm hỏng men ấm, bạn cứ thong thả dùng mấy mẹo dân gian như luộc bã trà, ngâm gừng đậu xanh hoặc đơn giản là tráng nước sôi phơi gió. Bỏ tí thời gian chăm chút không chỉ giúp ấm sạch bẩn ngấm nhiệt, mà còn giữ trọn được vị trà thanh khiết mỗi lần thưởng thức. Mong rằng chia sẻ từ Gốm Đại Việt sẽ giúp bạn dễ dàng “khai ấm” thành công và có những phút giây thư thái bên tách trà ngon!
Bài viết liên quan
