Trên thị trường gốm sứ tâm linh hiện nay, các sản phẩm đồ thờ có yếu tố vàng ngày càng xuất hiện phổ biến. Tuy nhiên, việc người bán sử dụng đan xen các thuật ngữ như “mạ vàng”, “dát vàng”, “vẽ vàng” với nhiều mức giá khác nhau thường gây nhầm lẫn cho người mua. Để giúp người tiêu dùng có cái nhìn khách quan và lựa chọn đúng giá trị sản phẩm, hãy cùng Gốm Đại Việt phân biệt đồ thờ Bát Tràng mạ vàng và dát vàng dựa trên kỹ thuật chế tác qua bài viết dưới đây nhé.
Đồ thờ mạ vàng (kỹ thuật vẽ vàng lỏng nung lò)
Danh mục
Trong quy trình sản xuất gốm sứ Bát Tràng, sản phẩm thường được gọi là “mạ vàng” thực chất sử dụng kỹ thuật vẽ vàng lỏng (liquid gold). Đây là một công đoạn đòi hỏi khâu nung nhiệt độ cao để hoàn thiện.
- Quy trình kỹ thuật: Sản phẩm gốm sau khi nung chín men ở nhiệt độ tiêu chuẩn (trên 1200°C) sẽ được để nguội. Người thợ dùng cọ chuyên dụng vẽ dung dịch vàng lỏng (vàng được hòa tan trong dung môi hữu cơ) lên các chi tiết họa tiết. Sau đó, gốm được đưa vào lò nung lần thứ hai ở mức nhiệt từ 700°C đến 800°C. Ở dải nhiệt này, dung môi bay hơi, vàng nóng chảy và bám chặt vào bề mặt men.
- Đặc điểm nhận biết: Lớp vàng sau nung có bề mặt phẳng, nhẵn mịn và có độ bóng cơ học cao. Các đường nét viền vàng thường mảnh, sắc sảo vì được thể hiện trực tiếp bằng nét vẽ của đầu cọ.
- Độ bền vật lý: Do có sự liên kết nhiệt với nền men, lớp vàng lỏng nung lò không bị bong tróc khi lau chùi bằng khăn ẩm và có khả năng chịu được nhiệt độ từ tàn hương rơi xuống.
Đồ thờ dát vàng (kỹ thuật dán lá vàng thủ công)
Kỹ thuật dát vàng được thực hiện hoàn toàn thủ công bằng tay và công đoạn này diễn ra sau khi sản phẩm gốm đã hoàn thiện ra lò.
- Quy trình kỹ thuật: Người thợ quét một lớp keo dính chuyên dụng (hoặc sơn ta) lên các vùng họa tiết cần dát vàng trên cốt gốm đã nung chín. Khi keo đạt độ khô và độ dính tiêu chuẩn, những lá vàng được đập cực kỳ mỏng (có thể là lá vàng thật hoặc lá hợp kim công nghiệp) sẽ được đặt lên bề mặt. Người thợ dùng chổi mềm dặm nhẹ để lá vàng bám vào lớp keo, sau đó phủ một lớp sơn lót bảo vệ.
- Đặc điểm nhận biết: Bề mặt sản phẩm dát vàng không phẳng lì hoàn toàn mà có độ sần nhẹ của cốt lá. Khi quan sát kỹ dưới ánh sáng, người dùng sẽ thấy các vết khớp nối xếp chồng giữa các rìa lá vàng với nhau. Màu sắc của sản phẩm dát vàng thường có độ lì, đằm và độ phủ kín đậm hơn so với vẽ vàng lỏng.
- Độ bền vật lý: Độ bền của dòng sản phẩm này phụ thuộc vào chất lượng của lớp keo dính và màng sơn bảo vệ bên ngoài, không phụ thuộc vào xương gốm hay men gốm.
Bảng đối chiếu kỹ thuật giữa hai phương pháp
Dưới đây là bảng đối chiếu kỹ thuật giữa hai phương pháp vẽ vàng và dát vàng:
| Tiêu chí | Mạ vàng (Vẽ vàng lỏng nung lò) | Dát vàng (Dán lá vàng thủ công) |
|---|---|---|
| Giai đoạn thực hiện | Thực hiện trước khi nung lò lần 2. | Thực hiện sau khi sản phẩm gốm đã ra lò hoàn chỉnh. |
| Trạng thái bề mặt | Phẳng, mịn, bóng, thể hiện rõ đường nét của nét cọ vẽ. | Có độ nhám nhẹ, xuất hiện các vết vân, khớp nối giữa các lá vàng. |
| Phạm vi thể hiện | Chủ yếu dùng để đi viền, nhấn nhá vào các đường nét họa tiết nhỏ. | Có thể phủ kín toàn bộ bề mặt hoặc bao trọn các mảng đắp nổi lớn. |
| Chịu ảnh hưởng nhiệt | Kháng nhiệt tốt trước tác động của tàn hương nóng. | Kém bền hơn trước nhiệt độ cao do lớp keo và sơn bảo vệ bên trên dễ bị ảnh hưởng. |
| Phương pháp làm sạch | Có thể lau chùi bằng khăn ẩm thông thường. | Cần lau chùi nhẹ nhàng bằng chổi mềm, tránh ma sát mạnh. |
Cách nhận biết bản chất vật liệu nhằm tránh nhầm lẫn giá trị
Sự chênh lệch giá thành của đồ thờ có yếu tố vàng chủ yếu nằm ở nguyên liệu cấu thành (vàng thật hay hợp kim giả vàng). Người mua có thể kiểm tra dựa trên các đặc tính hóa – lý sau:
- Vàng 24k thật: Có đặc tính trơ về mặt hóa học. Khi tiếp xúc với không khí ẩm, khói hương hoặc nhiệt độ cao trên ban thờ qua nhiều năm, lớp vàng thật vẫn giữ nguyên màu sắc, không bị xỉn.
- Hợp kim công nghiệp (thường là hợp kim đồng – kẽm): Loại này có giá thành rẻ, bề mặt ban đầu rất bóng và có màu vàng chanh sáng. Tuy nhiên, sau từ 1 đến 3 năm sử dụng, dưới tác động của độ ẩm và nhiệt độ từ khói hương, lớp hợp kim này sẽ bị oxy hóa, chuyển dần sang màu vàng xỉn hoặc đen sạm.
- Giải pháp: Đối với các bộ đồ thờ dát vàng có giá trị lớn, người mua nên yêu cầu giấy cam kết chất lượng hoặc chứng thư kiểm định tuổi vàng từ các đơn vị có thẩm quyền.
Kết luận
Cả hai phương pháp mạ vàng (vẽ vàng lỏng) và dát vàng đều mang lại những đặc điểm thẩm mỹ riêng biệt và có giá trị kỹ thuật nếu được thực hiện bằng vật liệu đúng tiêu chuẩn. Phương pháp vẽ vàng lỏng đem lại sự tinh tế trong đường nét và độ bền men gốm cao, trong khi phương pháp dát vàng lá tạo ra sự đồng nhất và độ phủ bề mặt lớn. Việc hiểu rõ quy trình chế tác và đặc tính vật liệu giúp người tiêu dùng đưa ra quyết định mua sắm chính xác, phù hợp với nhu cầu và ngân sách của gia đình. Theo dõi trang Gốm Đại Việt để cập nhật tin tức mới nhất nhé!
Bài viết liên quan
